Giriş Sayfam Yap Favorilere Ekle Sitene Ekle Arşiv RSS
ANASAYFA KOMŞULAR UYANSA YETER! YAZARLAR KÜNYE İLETİŞİM
KÜLTÜR SANAT BİZİM KİTAPLIK AKTÜALİTE TARİH POSTASI EDEBİYAT VE DÜŞÜNCE DOSYA GEÇMİŞ DOSYALAR ARŞİV
» FERDA GEZEN - KUTADGU BİLİGDE TOPLUM VE DEVLET ANLAYIŞI
29 Nisan 2014 Salı 22:00
12
14
16
18
KUTADGU BİLİGDEKİ TOPLUM VE DEVLET ANLAYIŞI 
FERDA GEZEN 
 
              **XI. yüzyılda, Orta Asya Türk dünyasının geçirmekte olduğu siyasal, kültürel ve toplumsal değişmelerin, eski ve geleneksel değer yargılarının sarsılmış bulunmasını etkisiyle Yusuf Has Hacip böyle bir eser yazarak, alt üst olan ahlak ve siyaset ilkelerini yeniden düzenlemek istemiş olabilir.
               **Eski Türkçede ‘ Devlet Yönetme Bilgisi’ anlamına gelen bu eser, daha sonraki yüzyıllarda birçok devlet adamı ve hükümdarın ‘başucu’ kitabı olmuştur. Uygur yazısına sempatisi olan Fatih Sultan Mehmed’in egzersiz albümünde Kutadgu Bilig’den  parçalar da bulunmaktadır.
                **Kutadgu  Bilig’i  ilk defa olarak felsefi ve kritik bir gözle Otto Alberts adlı bir Alman ile Melioransky isimli bir Rus bilgini incelemiştir.  Melioransky ‘nin yaptığı araştırmalarda Kutadgu Bilig yalnızca Türkler arasında değil, Moğollar arasında da canlı bir ideoloji halinde yaşamaktaydı. Altınordu  yazılmış vazolar bulunmuştur. Bu durum Kutadgu Bilig’in halka arasında özdeyişler halinde de yaşadığını gösterir.
               **Kutadgu Bilig’in yazıldığı XI. Yüzyılda Alman, İngiliz, İtalyan , İspanyol  edebiyatlarının henüz gelişmediği görülür. Alman dili X. Yüzyılda avam dili olarak sayılıyor ve anılmaya değer önemli bir edebi eser yaratmamış bulunuyordu. Ünlü Türkolog W. Barthold’ un “XI. Yüzyıl Türk dilinde böyle bir eserin yazılmış olması bir mucizedir” dediği Kutadgu Bilig, sadece Türk edebiyatı bakımından değil, aynı zamanda Türk Sosyolojisi, Türk Devlet Felsefesi, Türk Kültür Tarihi açısından da ele alınıp incelenmesi gereken bir eserdir.
                  **‘Kutadgu Bilig’ adı, çoğunlukla  Türkçeye ve Batı dillerine ‘Mutluluk Veren Bilgi’ şeklinde çevrilmiştir. Ancak son yıllarda ‘kut’ sözcüğü üzerine yapılan etimolojik ve semantik çalışmalar,  bu çeviri şeklinin yanlış olduğunu ortaya koyar. Eski Türkçede ‘kutadmak’ yani devlet yönetmek  fiilinin kökündeki ‘kut’ sözcüğü Türkçedeki en eski kültür ve politika terimlerinden biridir. Bu bilgiler göz önüne alındığında ‘Kutadgu Bilig’ adını ‘Mutluluk veren Bilgi’ değil, ‘İktidara Ulaştıran Bilgi’ ya da ‘Devlet Yönetebilme Bilgisi’ olarak bugünkü Türkçeye aktarmak gerekir.
                 ** Doğu’da siyasetnameler siyasal olduğu kadar ahlaki eserler arasında yer alır. İlk ve Orta Çağlarda ahlakın temeli din olduğuna göre, siyasetnameler ahlak yönünden dini esaslara dayanırlar.
Hükümdar devletin ve halkın işlerini bilgi ile yürütmelidir. Hükümdarlık Yusuf'a göre bilgi ile ayakta durur. Kötülüğün temelinin bilgisizlikten geldiğini söyleyen Yusuf  tıpkı Sokrates, Platon ve Farabi 'de olduğu gibi toplumun ve devletin temeline bilgiyi ve bilgeliği koyuyor.
              ** Platon'un, Aristoteles'in, Farabi'nin anlayışına göre bilgi en büyük erdem olduğu gibi, Yusuf'a göre de bütün erdemler bilgiden doğar.
                  ** Halkın çektiği sıkıntıları, devlet hayatındaki düzensizlikleri gören ve yakından yaşayan düşünürler, filozoflar, devlet adamları her fırsatta hükümdarlara, vezirlere adalet tavsiye etmişlerdir. Yusuf Has Hacip de halkı ve devleti yönetmenin biricik amacının adaleti gözetmek olduğunu vurgular.
            **Tarih boyunca Doğu'daki halk kitlelerinin umduğu adalet olmuştur. Adalet, güç ve yetki sahibi devlet adamlarının, vezirlerin, kadıların haksız işlemlerinden, zulümlerinden korunabilmek şeklinde algılanmıştır.
                ** K.B'de islam öncesi Türk gelenekleri, bozkırların dinamik hayatı türlü biçimlerde ele alınmaktadır.
              **Yusuf, yeni bir din ve uygarlık değiştirmiş topluma, yeni siyasi ve ahlaki hedefler gösteriyor, farklılaşan değerleri yeni bir düzen ve sisteme bağlamak istiyordu.
             ** Kutadgu Bilig’in VI. VII. IX. ve X. Bölümlerinde Yusuf Has Hacip kendi dünya görüşünü ortaya koymaktadır. Bu görüş üç ana ilkeye ayrılmaktadır: 1) bilgi her şeyin üstündedir. 2)Dil, Tanrının insanoğluna bağışladığı en önemli armağandır. 3) iyilik büyük bir erdemdir.
           **Kutadgu Bilig bütünü bakımından teorik ahlaktan çok pratik ahlakla ilgili bir eserdir. Teorik düşünceler pratik düşünceler pratik endişeler dolayısıyla kitaba serpiştirilmiştir.
              ** Halkın hükümdara verebileceği bir şey yoktur bu yüzden hükümdar halk ile yakından düşüp kalkmamalı, halkı kendine eş kılmamalıdır. 
             ** hükümdardan istenen erdemler şunlardır: adalet (könilik), iyilik (edgülük), bilgelik (biliglig), akıllılık (ukuşluk), merhamet (bağırsak), sabır (serimlig), cömertlik (akı), soyluluk (tüzün), Farabi insanın toplumsal bir varlık olduğunu düşünür. İnsanların birbirlerine olan ihtiyaçları onları beraber yaşamaya iter. İş bölümü yurttaşlar arasında toplumsal bir dayanışma yaratır. 
                ** Devlet reisinin siyasal rolü kadar önemli ahlaki ve sosyal görevleri de bulunmaktadır. Toplum ve devletin huzur ve mutluluğu, devlet reisinin yeteneğine ve yüksek niteliğine bağlıdır. Hükümdarda 12 nitelik bulunmalıdır. Eğer bu on iki nitelik bulunmuyorsa bunlardan altı tanesine sahip olan hükümdar olmalıdır. Bu altı niteliğe sahip biri bulunamıyorsa ikisi birlikte altı niteliğe sahip iki kişi devleti yönetmelidir. İki kişi de bulunamıyorsa her biri bu altı niteliğe sahip altı kişi devleti yönetmelidir. Bunlar da bulunamıyorsa devlet başsız kalmış demektir. 
            ** Yusuf Has Hacip’in Farabi’nin Medinet-ül Fazıla’sından etkilendiği anlaşılmaktadır ki Yusuf da devlet reisinin niteliklerini belirtirken Farabi’nin görüşlerine paralel olan fikirlerinin belirtmiştir.
                  ** Yusuf, eserinde hükümdara akıllı, bilge ve filozof anlamlarına gelen ‘bögü’ sözcüğü ile hitap eder.
             ** Ülkesinde uzun süre hüküm sürmek isteyen hükümdar, kanunu eşit uygulamalı ve halkı korumalıdır.  K.B’de ‘hükümdarlar örf ve kanunlara riayet ederlerse, halk da onlara itaat eder’ denilmektedir.
 

  Yorumlar
Henüz yorum yapılmamış

  Yorum Ekle

Ad Soyad :
E-Posta :
Mesaj :
Güvenlik Kodu :


 

                            

YAZARLAR
UFUK KÜÇÜK
ZAMANSIZ, MEKÂNSIZ BİR HATIRA
SEDA Ç.
SAYIN SEN
YİĞİT KOÇ
İYİLİK ANLAYIŞLARI
UĞUR GÜVEN
----------ŞAŞIRMAK HAKKINI ELDE BULUNDURMAK-------------
REŞAT BAŞER
OSMANLI TUĞRASI BİZDEN ÖNCE
SAMİ EREN
SAHİ, İSMET ÖZEL 15 TEMMUZ AKŞAMI NEREDEYDİ?
RIFAT TÜRKARSLAN
DİNDARLIK
ASYA DENİZ
----ASYA DENİZ----SİYASETİ HEYBENİZDEN ATIN BİR KENARA
YASEMİN KARAMANLI
BAYRAM EĞLENCE MİDİR?
CİHAD YURDABAKAN
CEMİL MERİÇ:ENTELEKTÜEL BİR ÜS
TUĞBA ÖZDEMİR
ÖFKELİYİM
RAMAZAN EGE
----MEZHEP SAVAŞLARI YAHUT BİRLİKTELİK KAYGILARI ----
TAYFUN DEMİR
KISA NOTLAR -I-
ÇOK OKUNANLAR bu hafta | bu ay
ÇOK YORUMLANANLAR bu hafta | bu ay | bu yıl
İstatistik

Site En iyi Mozilla Firefox ve Chrome Tarayıcısıyla 1024x768 Çözünürlükte Görüntülenir. Tüm Hakları Saklıdır.

AKLIMIZA DÜŞÜNCE 2011

EDİTÖR